مقالات | هنر کلاسيک
 
تاثیر پذیری دنیای اسلام از غرب

 


هالند کاتر

برگرفته از

www.nytimes.com/2008/03/28/arts/design/28isla.html?_r=1&scp=1&sq=ISLAMIC+ART&st=nyt&oref=slogin

 

در حوزه تاریخ هنر گاها به نظر می رسد اتفاقات هنری در نقاط مختلف دنیا همزمان می شوند. همانگونه که در قرن ۱۶ میلادی  شاهد جهش ها یی بس تاثیر گذار در عرصه هنر جهانی بودیم.  نظیر سلسله مینگ در چین، رنسانس در اروپا، امپراطوری اسلامی در هند، ایران و ترکیه که نمایندگان پیشبرد هنر آن سده بودند. مسافران از سرزمینی به دیگری سفر می کردند، به خرید و فروش می پرداختند، یادداشت بر می داشنتد و عظمت این فرهنگ ها آنها را مسحور خود می کرد.
اندک زمانی بعد، درخشش این فرهنگ ها کم شده، رو به خاموشی گذاشت. چنین تغییراتی به گونه ای بستر  شکل گیری نمایشگاه "دوباره نگری به فرهنگ شرق: هنر اسلامی و بازخورد آن با غرب در قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی" را در گالری برتا و کارل لبسدورف در کالج هانتر فراهم کرد.نمایش این آثاربه چند دلیل مورد ملاحظه است. اول آن که به موضوعی پرداخته شده که تحقیق و تفحص کمی در مورد آن انجام گرفته است. پیش از این نمایشگاه های بزرگی در مورد تاثیرات فرهنگ اسلامی بر اروپا داشته ایم. اما نفوذ و تاثیر هنر باختر بر فرهنگ و هنر خاور به ندرت مورد توجه و بررسی قرار گرفته. (اگر نمایشگاه نقاشی سلطنتی پارسی: دوره قاجار ۱۹۲۵-۱۸۷۵ میلادی  که در موزه بروکلین به نمایش در آمد را از این قاعده مستثنی بدانیم.)
از آنجایی که محتملا "باختر زدگی"خیلی مبحث جالب و مورد توجهی نبوده، هنر اسلامی قرون ۱۸ و ۱۹ مورد اغماض و بی توجهی قرار گرفته است. تنها تعداد کمی از آثار تزئینی موجود در گالری پیش تر به نمایش در آمده اند. گر چه همگی از مجموعه موزه گرد آوری شده اند.  مجموعه دار این آثار موزه متروپولیتن می باشد و نمایش هانتر در واقع بزرگترین نمایش موزه متروپولیتن است.
دوباره نگری به فرهنگ شرق"در حقیقت قسمتی از پروژه ای گسترده است و با برگزاری یک سمینار یک ساله به سرپرستی یو.بیتز، استاد هنر اسلامی در کالج هانتر و با استفاده از آثار این مجموعه ، به بررسی تاثیرات ابتدایی و اولیه مدرنیسم غربی بر فرهنگ های اسلامی در دوره های مختلف و در بستر های جغرافیایی گوناگون می پردازد.
شیوه های غربی در خلال جابجایی آثار چاپی توسط مبلغین مسیحی ،با هنر دربار مغول در هند هم جریان شدند.در همین دوره تاثیرات مشابهی  بر فرهنگ ایران نیز گذاشته اند. برای مثال قلمدان لاکی متعلق به اواخر قرن ۱۷ میلادی-اولین اثر نمایشگاه- منقوش است به  تصاویر گلهای ایرانی در جداره خارجی  و چشم اندازی  به سبک اروپایی در جداره داخلی. و در همین زمان بود که امپراطوری عثمانی در ترکیه نیز مورد هجوم  فرهنگ غربی قرار گرفت.
امپراطوری عثمانی بسیار مقتدر و قدرتمند بود، بر تجارت جهانی کنترل داشت وسرزمین های اروپایی را از آن خود می دانست و در اواخر ۱۶۸۳ سپاهی به سوی دروازه های وین رهسپار کرد.اروپا در همین اثنا، گر چه در وضعیتی  نابسامان به سر میبرد اما منفعل نماند. در حوزه های علم، اقتصاد و صنعت با سرعت در حال پیشرفت به سوی فرایند مدرن شدن بود. در حالی که قدرت های اسلامی از سرعتشان کا سته میشد. نظام دیر پای حکومت شاهنشاهی اسلامی، به قدرت و وزنه ای تعیین کننده بدل شد. امواج سکولاریسم و مذهب گرایی در تقابل با یکدیگر به بن بست رسیدند.اما در مقایسه، اروپا  با قابلیت پذیرش فرصت های جدید و تغییرات مثبت توانست  براحتی بر پای خود بایستاد. آرام آرام با ترکیب نیروی تفکر و قدرت ماهیچه به جایگاهی بالاتر دست یافت و با تلاشی پیگیر به پیش راند و علیرغم نیروهای سرکوب کننده جانبی،پذیرای تغییراتی در حوزه اعتقادات مذهبی اش شد.اروپاییان تشنه هنر و شیوه های هنری اسلامی بودند. پس فرهنگ اسلامی با استقبال زیادی مواجه شد و اینگونه هر دو فرهنگ از یکدیگر تاثیراتی نامتعارف را پذیرا شدند.
این الهامات و اقتباسات میان فرهنگی به وضوح در نقاشی های رنگ و روغن هنرمندان اسلامی دیده می شود.
رنگ و روغن به عنوان دستاورد تفکر اروپایی در آثار این هنرمندان استفاده شد ونقاشان درباری قاجار با استفاده از این واسطه پرتره های جاودانه ای خلق کردند.
نقاشی خواجه جوان چشم آبی(بادامی) با گیلاس شراب ممکن است در زمره نقاشی های درباری به حساب نیاید اما نمونه خوبی است از نقاشی عهد قاجار.
علاوه بر این، هنرمندان اسلامی شیوه ها، موتیف ها و مضامینی نیز از هنر غربی وام گرفته اند. تصاویر گل ها و پرند گان(گل و مرغ) بر جلد آلبوم های دو-لتی قرن 19 آثار هنری هند، نمایانگر الگو های اسلامی و ناتورالیسم (طبیعت گرایی) غربی است. یا جام های تراش خورده آبی لاجوردی محتملا از اروپا به ایران وارد شده اند و سپس دربدو ورود با خط نوشته هایی از جنس طلا مزین شده اند.
یک مینیاتور پر کار قاجار از ابراهیم در حال قربانی کردن اسماعیل با شیوه ای باروک مانند ،ممکن است از بازار غرب تاثیر پذیرفته باشد. البته که این مجلس مصور در قرآن نیز وجود دارد.
و یا در نقاشی عشاق در چشم انداز، فیگور زن دولا شده با بدنی نیمه عریان،از یک تصویر غربی-احتمالا یک عکس- از یکی از زنان حرمسرا الهام گرفته شده و با دیدگاه پارسی دوباره خلق شده. جایی که خاور با پیچیدگی های خاص خود به ملاقات باختر می رود.
قسمت اعظم نمایش هانتر در مورد همین خصوصیات میان فرهنگی است.حتی آثاری که به نظر کمتر تماشایی میآیند نیز حاوی اطلاعاتی بس غنی و ارزشمند هستنددر باب توالی یک شکوه فرهنگی.
در واقع فشار هایی که جنبش مدرنیسم بر جهان اسلام وارد کرد،-مانند تناقض میان تقدس و گناه،سنت و بدعت- تا جایی پیش رفت که شرق امروزه به صورت گسترده ای از ارزشهای غربی استفاده میکند.
سیمای این تاریخ و طرح بندی آن در مقاله ارزشمند بیتز و استفانو کاربونی، برگزارکننده نمایش هنر اسلامی در موزه متروپولیتن،در کاتالوگ آن آمده که در نوع خود سهم بزرگی در پیشبرد شناختی حوزه مطالعات اسلامی دارد و با شرکت 15 دانشجوی کالج هانتر و مرکز فارغ التحصیلان داشگاه نیویورک صورت گرفته


 
 

تبلیغات