همزمان با گشايش نمايشگاه «پيش از سينما و آغاز سينما در ايران» در تالار چادرخانه كاخ گلستان، تحرير نخست اين نوشتار نيز به مناسبت پايان مراسم بزرگداشت صدمين سال سينماي ايران در شبانگاه يكشنبه ٢٧ شهريور ١٣٧٩ (١٧ سپتامبر ٢٠٠٠) در آن كاخ پخش شد...

نام این سخنرانی را من تماشاگر رهایی‌یافته گذاشته‌ام. بنا به درک من، یک عنوان همیشه یک کشاکش است. این پیش فرض را در خود دارد که بیانی منطقی است، که میان اصطلاحات جداگانه پیوندی وجود دارد، و در ضمن به این معناست که این پیوند، میان مفاهیم، پرسش‌ها و نظریه‌هایی وجود دارد که در نگاه اول به نظر می‌رسد هیچ رابطه ی مستقیمی با هم ندارند...

نمايش شرقي، نمايشي روايتي است. براي بازيگر شرقي طبيعي است كه دارد ديگري را بازي مي كند و يا از چيزي غير خود خبر ميدهد...

سينماي قرن آينده به چه صورت درخواهد آمد؟ اين سوالي است هم در بر گيرنده ي وجوه تكنولوژيك، هم هستي شناسيك و هم ساختاري. پرسشي است درباره ي خود فيلم، ظهور فني، نحوه ي نمايش آن و حتي درباره ي چيزهايي نظير ساختمان سينما، پرده ي نمايش، نحوه ي قرارگرفتن تماشاگر برابر واقعيت تصوير و...

اكنون سينماي ايران به عنوان مظهري از تمدن، فرهنگ و هنر ايران، پيشتاز گفت و گوي تمدن ها و فرهنگ ها و نشانه اي از ذهنيت خلاق هنرمند ايراني ست...